ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ (Communsit Manifesto - Punjabi)

ਯੂਰਪ ਉਪਰ ਇਕ ਭੂਤ ਮੰਡਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਭੂਤ । ਇਸ ਭੂਤ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਯੂਰਪਦੀਆਂ ਤਮਾਮ ਤਾਕਤਾਂ ਪੋਪ ਅਤੇ ਜਾਰ ਮੀਟਰਨਕ ਅਤੇਗੀਜ਼ੋ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਰੈੱਡੀਕਲ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਹਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਮੁਖ਼ਾਲਿਫ਼ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਹਿ ਕੇ ਨਾ ਭੰਡਿਆ ਹੋਵੇ? ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਮੁਖ਼ਾਲਿਫ਼ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰੱਕੀ ਪਸੰਦ ਮੁਖ਼ਾਲਿਫ਼ ਪਾਰਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛਾਖੜੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਲਟਾ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਕਲੰਕ ਨਾ ਲਗਾਇਆ ਹੋਵੇ ? ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ :

To read more click here (ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ)

ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ

ਯੂਰਪ ਉਪਰ ਇਕ ਭੂਤ ਮੰਡਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਭੂਤ । ਇਸ ਭੂਤ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਤਮਾਮ ਤਾਕਤਾਂ ਪੋਪ ਅਤੇ ਜਾਰ ਮੀਟਰਨਕ ਅਤੇ ਗੀਜ਼ੋ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਰੈੱਡੀਕਲ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਹਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਮੁਖ਼ਾਲਿਫ਼ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਹਿ ਕੇ ਨਾ ਭੰਡਿਆ ਹੋਵੇ? ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਮੁਖ਼ਾਲਿਫ਼ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰੱਕੀ ਪਸੰਦ ਮੁਖ਼ਾਲਿਫ਼ ਪਾਰਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛਾਖੜੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਲਟਾ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਕਲੰਕ ਨਾ ਲਗਾਇਆ ਹੋਵੇ ? ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ :

੧. ਤਮਾਮ ਯੂਰਪੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਕ ਤਾਕਤ ਤਸਲੀਮ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

ਹੋਰ  ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇਥੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ

ਨਿੱਕਾ-ਨਿੱਕਾ ਗੀਤ ਬਣੇ--ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ

ਨਿੱਕਾ-ਨਿੱਕਾ ਗੀਤ ਬਣੇ
ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ
ਮਹੀਨਾ ਤਾਂ ਸਾਉਣ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਵਰਸ਼ਾ ਰਾਣੀ ਰੁੱਸੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾੜ ਵਿਚ ਕੁਝ ਛਰਾਟੇ ਪੈ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਸਾਉਣ ਦਾ ਇਹ ਰਾਂਗਲਾ ਮਹੀਨਾ ਸੁੱਕਾ ਹੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਂਜ ਤੱਤੀ ਲੋਅ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਗ ਰਹੀ ਤੇ ਰੁੱਖ਼ਾਂ ਛਾਂਵੇਂ ਬਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਲਾਅਨ ਵਿਚਲੇ ਸੁਖਚੈਨ ਦੇ ਰੁੱਖ਼ ਥੱਲੇ ਮੰਜੇ ਉਤੇ ਅੱਧਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੁਲਬੁਲ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਖਾਲੀ ਪਲਾਟ ਵਿਚ। ਖਾਲੀ ਪਲਾਟ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਉਗ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰੀਂਹ, ਟਾਹਲੀਆਂ, ਧਰੇਕਾਂ ਅਤੇ ਬੇਰੀਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ। ਹਾੜ੍ਹ ਦੇ ਛਰ੍ਹਾਟਿਆਂ ਨਾਲ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ, ਮਹਿਕ ਰਿਹਾ ਜੰਗਲ। ਬੁਲਬੁਲ ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਗਾ ਰਹੀ ਸੀ। ḔḔਪੱਲੇ ਰਿਜਕ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਦੇ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਦਰਵੇਸ਼'' ਉਸਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਰਿਜਕ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕਿਹੜੇ ਸ਼ੇਅਰ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਜੋ ਖਾਲੀ ਪਲਾਟ ਵਿਚ ਉਗ ਆਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਉਸਦਾ ਹੀ ਸ਼ੇਅਰ ਸੀ। ਤੇ ਬੁਲਬੁਲ ਗਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੋਈ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਜਾਏ ਇਸ ਮਾਹੌਲ 'ਤੇ। ਕੋਈ ਨਿੱਕਾ ਜੇਹਾ ਗੀਤ। ਮੈਂ ਗੀਤ ਦਾ ਮੁੱਖੜਾ ਬਣਾਇਆ, ḔḔਬੋਲ ਬੁਲਬੁਲੇ ਬੋਲ, ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਚੁੰਜ ਮੜ੍ਹਾਵਾਂ, ਭਰਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਸੰਗ ਝੋਲ।''
ਅੱਗੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਾ ਕੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਏ? ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੈਂ ਨਿੱਕੀ ਜੇਹੀ ਬੁਲਬੁਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਮਹੀਨਾ ਸਾਉਣ ਦਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਧਾ ਲੰਘ ਵੀ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਫੁਵਾਰਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਈਆਂ। ਧਰਤੀ ਸੁੱਕੀ ਸੀ। ਕਿਸਾਨ ਮੀਂਹ ਮੰਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੀਂਹ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਲੰਗਰ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੱਗ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਅਰਦਾਸਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਗੀਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਾ ਘੜਿਆ, ḔḔਬੋਲ ਕਿ ਘੁੰਮ ਘੁੰਮ ਬਰਖਾ ਆਏ, ਸੁੱਕੀ ਧਰਤ ਹਰੀ ਹੋ ਜਾਏ। ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਚਹਿਕਣ, ਜਾਵੇ ਵਣ, ਤ੍ਰਿਣ ਮੌਲ। ਬੋਲ ਬੁਲਬੁਲੇ ਬੋਲ।''
ਫਿਰ ਚਾਹ ਪੀਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲਾਅਨ ਵਿਚੋਂ ਉਠ ਕੇ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਗੀਤ ਏਥੇ ਹੀ ਠੱਪਿਆ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ। ਇਕ ਦਿਨ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਫਰੋਲਦਿਆਂ ਇਹ ਗੀਤ ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪਿਆ। ਲਾਅਨ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ। ਇਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਵਿਖੇ ਐਟਮ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਬੰਬਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਇਕ ਆਲਮੀ ਅਮਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਹੋ ਕੇ ਹਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਸਾਰੇ ਆਲਮ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੁਲਬੁਲ ਦੇ ਗੀਤ ਦਾ ਅਗਲਾ ਅੰਤਰਾ ਲਿਖਿਆ : ḔḔਗਾ ਗੀਤ ਕੋਈ ਸੁੱਖਾਂ ਲੱਧਾ, ਦੇਵੇ ਜੋ ਅਮਨਾਂ ਦਾ ਸੱਦਾ। ਜੰਗਾਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਜੱਗ ਤੋਂ ਹੋਏ ਬਿਸਤਰਾ ਗੋਲ।'' ਅਗਲਾ ਅੰਤਰਾ ਵੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਹੀ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਅੰਤਰਾ ਮੈਂ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਅਧੀਨ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਗਿਲਣ, ਆਉਣ ਜਾਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਓ ਕਿ ਸੌਖੀ ਸਹੂਲਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਰਹੱਦਾਂ ਜੇ ਮਿੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ ਤਾਂ ਨਰਮ ਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ। ਆਖਰੀ ਅੰਤਰੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਭਨਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ, ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੱਕਾ ਨਿੱਕਾ ਬਣਦਾ ਇਹ ਗੀਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ Ḕਮਾਚਿਸ' ਦਾ ਗੀਤ Ḕਚੱਪਾ ਚੱਪਾ ਚਰਖਾ ਚੱਲੇ' ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਫ਼ੀਚਰ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ḔḔਨਿੱਕਾ ਨਿੱਕਾ ਗੀਤ ਬਣੇ'' ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿੱਕਾ ਨਿੱਕਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਜੀ ਕਰਦੈ ਕਿ ਮੈਂ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਉਤੇ ਇਕ ਗੀਤ ਲਿਖਾਂ:
ਨਿੱਕਾ ਨਿੱਕਾ ਗੀਤ ਬਣੇ
ਨਿੱਕਾ ਨਿੱਕਾ ਗੀਤ ਬਣੇ।
ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਚੰਨ ਦੀ
ਨਿੰਮੀ ਨਿੰਮੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਛਣੇ।
ਮੇਰੇ ਅਗਲੇ ਗੀਤ ਦਾ ਇਹ ਮੁੱਖੜਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਜੇਹਾ ਅੰਤਰਾ ਫੁਰੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜ ਦੇਣਾ। ਸਾਂਝਾ ਗੀਤ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਸਾਂਝਾਂ ਵਧਣਗੀਆਂ, ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਵਧੇਗੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਬੁਲਬੁਲ ਕਿਧਰੇ ਨਿੱਘੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਗਲੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ 'ਚ ਉਹ ਫਿਰ ਆਏਗੀ, ਫਿਰ ਗਾਏਗੀ।
ਗੀਤ
ਬੋਲ ਬੁਲਬੁਲੇ ਬੋਲ
ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਚੁੰਜ ਮੜ੍ਹਾਵਾਂ
ਭਰਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਸੰਗ ਝੋਲ
ਬੋਲ ਬੁਲਬੁਲੇ ਬੋਲ।

ਬੋਲ ਕਿ ਘੁੰਮ ਘੁੰਮ ਬਰਖਾ ਆਏ
ਸੁੱਕੀ ਧਰਤ ਹਰੀ ਹੋ ਜਾਏ
ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਮਹਿਕਣ
ਜਾਵੇ ਵਣ ਤ੍ਰਿਣ ਮੌਲ।

ਛੋਹ ਗੀਤ ਕੋਈ ਸੁੱਖਾਂ ਲੱਧਾ
ਦੇਵੇ ਜੋ ਅਮਨਾਂ ਦਾ ਸੱਦਾ
ਜੰਗਾਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਜੱਗ ਤੋਂ
ਹੋਏ ਬਿਸਤਰਾ ਗੋਲ।

ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ, ਨਾਗਾਸਾਕੀ
ਵਰਗੀ ਕਿਧਰੇ ਬਣੇ ਨਾ ਝਾਕੀ
ਕਿਸੇ ਭੈਣ ਤੋਂ ਵੀਰ ਨਾ ਖੁੱਸੇ
ਜਾਣ ਨਾ ਮਾਵਾਂ ਡੋਲ।

ਮਿਟ ਜਾਵਣ ਹੱਦਾਂ ਸਰਹੱਦਾਂ
ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਜਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਦਾਂ
ਜੈ ਮਾਨਵ ਜੈ ਮਾਨਵ ਵਾਲੇ
ਗੂੰਜਣ ਸ਼ਬਦ ਅਮੋਲ।

ਗੀਤ ਜੋ ਹੋਏ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ
ਸਭ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਵਾਲਾ
ਗੀਤ ਜੋ ਹੋਏ ਚਾਲੀ ਸੇਰਾ
ਤੁੱਲ ਜਾਏ ਪੂਰੇ ਤੋਲ।

ਬੋਲ ਬੁਲਬੁਲੇ ਬੋਲ।

ਚਿੱਲਾਨੇ ਲੱਗੇ ਹੈਂ--ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ

ਗਜ਼ਲ

ਕੈਸੇ ਮੰਜ਼ਰ ਸਾਹਮਨੇ ਆਨੇ ਲਗੇ ਹੈਂ

ਗਾਤੇ ਗਾਤੇ ਲੋਗ ਚਿੱਲਾਨੇ ਲਗੇ ਹੈਂ

ਅਬ ਤੋ ਇਸ ਤਾਲਾਬ ਕਾ ਪਾਨੀ  ਬਦਲ ਦੋ

ਯੇ ਕੰਵਲ ਕੇ ਫੂਲ  ਮੁਰਝਾਨੇ  ਲਗੇ ਹੈਂ

ਵੋ  ਸਲੀਬੋਂ ਕੇ ਕਰੀਬ ਆਏ ਤੋ ਹਮਕੋ

ਕਾਇਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸਮਝਾਨੇ ਲਗੇ ਹੈਂ

ਇਕ ਕਬਰਸਤਾਨ ਮੇਂ ਘਰ ਮਿਲ ਰਹਾ ਹੈ

ਜਿਸ  ਮੇਂ ਤਹਖ਼ਾਨੋਂ  ਸੇ ਤਹਖ਼ਾਨੇ  ਲਗੇ ਹੈਂ

ਮਛਲੀਉਂ ਮੇਂ  ਖਲਬਲੀ ਹੈ ਅਬ ਸਫ਼ੀਨੇ

ਉਸ ਤਰਫ਼ ਜਾਨੇ  ਸੇ ਕਤਰਾਨੇ ਲਗੇ ਹੈਂ

ਮੌਲਵੀ ਸੇ ਡਾਂਟ  ਖਾ ਕਰ ਅਹਲਿ ਮਕਤਬ

ਫਿਰ ਉਸੀ ਆਇਤ ਕੋ  ਦੁਹਰਾਨੇ ਲਗੇ ਹੈਂ

ਅਬ ਨਈ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਕੇ ਪੇਸ਼ਿ ਨਜ਼ਰ ਹਮ

ਆਦਮੀ ਕੋ  ਭੂੰਨ ਕਰ ਖਾਨੇ ਲਗੇ ਹੈਂ

ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮੀ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਕਾ

ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮੀ ਇਕ ਦਿਨ ਖ਼ਰੀਦੋਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ  ਬਾਜ਼ਾਰ ਤਸ਼ਰੀਫ਼ ਲੈ ਗਏ। ਇਕ ਦੁਕਾਨ

ਪਰ ਜਾਕੇ  ਰੁਕ ਗਏ। ਦੇਖਿਆ   ਕਿ ਇਕ ਔਰਤ ਕੁਛ ਸੌਦਾ  ਖ਼ਰੀਦ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੌਦਾ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੇ

ਬਾਅਦ ਜਦ  ਔਰਤ ਨੇ ਰਕਮ ਅਦਾ ਕਰਨੀ  ਚਾਹੀ ਤਾਂ  ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ,

“ਇਸ਼ਕ ਵਿੱਚ  ਪੈਸੇ ਕਹਾਂ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਛੋੜੋ ਪੈਸੇ ਔਰ ਜਾਉ”

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਨੋਂ  ਆਸ਼ਿਕ   ਮਾਸ਼ੂਕ ਸਨ । ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮੀ ਇਹ  ਸੁਣ ਕੇ  ਗ਼ਸ਼  ਖਾਕੇ  ਗਿਰ

ਪਏ । ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਸਖ਼ਤ ਘਬਰਾ ਗਿਆ । ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਔਰਤ ਵੀ ਉਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਖ਼ਾਸੀ

ਦੇਰ   ਬਾਅਦ ਜਦ ਮੌਲਾਨਾ ਨੂੰ  ਹੋਸ਼ ਆਇਆ ਤਾਂ  ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ।

ਮੌਲਾਨਾ ਆਪ ਕਿਉਂ ਬੇ ਹੋਸ਼ ਹੋਏ?ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ।

"ਮੈਂ  ਉਸ ਬਾਤ ਪਰ ਬੇ ਹੋਸ਼ ਹੋਇਆ   ਕਿ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਔਰਤ ਵਿੱਚ  ਇਸ਼ਕ ਇਤਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ

ਕਿ ਦੋਨਾਂ  ਵਿੱਚ  ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਕਿ  ਅੱਲ੍ਹਾ ਨਾਲ  ਮੇਰਾ ਇਸ਼ਕ ਇਤਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ

ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ  ਤਸਬੀਹ ਵੀ ਗਿਣ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ।"

छह दिसंबर को मिला दूसरा बनवास मुझे…

♦ कैफ़ी आज़मी की नज़्म

राम बनवास से जब लौट के घर में आये

याद जंगल बहुत आया जो नगर में आये

रक्से दीवानगी आंगन में जो देखा होगा

छह दिसंबर को श्री राम ने सोचा होगा

इतने दीवाने कहां से मेरे घर में आये?

जगमगाते थे जहां राम के क़दमों के निशां

प्यार की कहकशां लेती थी अंगड़ाई जहां

मोड़ नफरत के उसी राहगुज़र में आये

धरम क्या उनका है, क्या जात है, यह जानता कौन?

घर न जलता तो उन्हें रात में पहचानता कौन

घर जलाने को मेरा, लोग जो घर में आये

शाकाहारी है मेरे दोस्त, तुम्हारा खंजर

तुमने बाबर की तरफ फेंके थे सारे पत्थर

है मेरे सर की खता ज़ख्म जो सर में आये

पांव सरयू में अभी राम ने धोये भी न थे

के नज़र आये वहां खून के गहरे धब्बे

पांव धोये बिना सरयू के किनारे से उठे

राम यह कहते हुए अपने द्वारे से उठे

राजधानी की फ़िज़ा आयी नहीं रास मुझे

छह दिसंबर को मिला दूसरा बनवास मुझे।

To read in Gurmukhi script and listen to this Nazm click here

ਛੇ ਦਿਸੰਬਰ ਕੋ ਮਿਲਾ ਦੂਸਰਾ ਬਨਵਾਸ ਮੁਝੇ…

♦ ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ ਕੀ ਨਜਮ

ਰਾਮ ਬਨਵਾਸ ਸੇ  ਜਬ  ਲੌਟ ਕੇ ਘਰ ਮੇਂ ਆਏ

ਯਾਦ  ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਆਯਾ ਜੋ ਨਗਰ ਮੇਂ ਆਏ

ਰਕਸੇ  ਦੀਵਾਨਗੀ ਆਂਗਨ ਮੇਂ ਜੋ ਦੇਖਾ ਹੋਗਾ

ਛੇ  ਦਿਸੰਬਰ ਕੋ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਾ ਹੋਗਾ

ਇਤਨੇ ਦੀਵਾਨੇ ਕਹਾਂ ਸੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਮੇਂ ਆਏ ?

ਜਗਮਗਾਤੇ ਥੇ ਜਹਾਂ ਰਾਮ ਕੇ ਕ਼ਦਮੋਂ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਂ

ਪ੍ਯਾਰ ਕੀ ਕਹਕਸ਼ਾਂ ਲੇਤੀ ਥੀ ਅੰਗੜਾਈ ਜਹਾਂ

ਮੋੜ  ਨਫਰਤ ਕੇ ਉਸੀ ਰਾਹਗੁਜ਼ਰ ਮੇਂ ਆਏ

ਧਰਮ ਕ੍ਯਾ ਉਨਕਾ ਹੈ, ਕ੍ਯਾ ਜਾਤ ਹੈ, ਯਹ ਜਾਨਤਾ ਕੌਨ?

ਘਰ ਨ ਜਲਤਾ ਤੋ ਉਨ੍ਹੇਂ ਰਾਤ ਮੇਂ ਪਹਚਾਨਤਾ ਕੌਨ

ਘਰ ਜਲਾਨੇ ਕੋ ਮੇਰਾ, ਲੋਗ ਜੋ ਘਰ ਮੇਂ ਆਏ

ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੈ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ , ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ  ਖੰਜਰ

ਤੁਮਨੇ ਬਾਬਰ ਕੀ ਤਰਫ ਫੇਂਕੇ ਥੇ ਸਾਰੇ ਪਥਰ

ਹੈ ਮੇਰੇ ਸਰ ਕੀ ਖਤਾ ਜ਼ਖਮ  ਜੋ ਸਰ ਮੇਂ ਆਏ

ਪਾਂਵ ਸਰਯੂ ਮੇਂ ਅਭੀ ਰਾਮ ਨੇ ਧੋਏ  ਭੀ ਨ ਥੇ

ਕੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ  ਵਹਾਂ ਖੂਨ ਕੇ ਗਹਰੇ ਧੱਬੇ

ਪਾਂਵ ਧੋਏ  ਬਿਨਾ ਸਰਯੂ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸੇ ਉਠੇ

ਰਾਮ ਯਹ ਕਹਤੇ ਹੂਏ ਅਪਨੇ ਦਵਾਰੇ  ਸੇ ਉਠੇ

ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਆਈ  ਨਹੀਂ ਰਾਸ ਮੁਝੇ

ਛੇ  ਦਿਸੰਬਰ ਕੋ ਮਿਲਾ ਦੂਸਰਾ ਬਨਵਾਸ ਮੁਝੇ।