ਚੋਣ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ-ਯੋਗਿੰਦਰ ਯਾਦਵ

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੋਣ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ । ਇਸ ਖਬਰ ਨਾਲ ਨਾ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਨਾ ਕਿਸੇ  ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਆਸ ਬੱਝਦੀ ਹੈ । ਲੋਕ ਅਤੇ ਤੰਤਰ  ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਨੂੰ ਕਾਗਜੀ ਰਪਟਾਂ ਨਾਲ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਵਾਇਦਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ।  ਇਸ ਨਵੀਂ ਕਵਾਇਦ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੈ ,  ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਨਵਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੋਵੇ ।  ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ - ਦੋ ਸਮਝਦਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਰ ਜਰੂਰ ਹਨ ,  ਲੇਕਿਨ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕੇਵਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਸ਼ਖਸ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ,  ਜਿਸਨੇ ਕਦੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿਸਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸਮਝ ਹੋਵੇ ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੋਣ ਸੁਧਾਰ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਦਾ ਮਿਜਾਜ ਭਲੇ ਨਾ ਬਦਲਿਆ ਹੋਵੇ ,  ਉਸਦਾ ਸੰਦਰਭ ਜਰੂਰ ਬਦਲਿਆ ਹੈ ।  ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕੰਤਰਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਬੱਧ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ,  ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕੰਤਰਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥਕ ਬਦਲਾਉ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਵਧੀ ਹੈ ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੁੱਝ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ।  ਬੁਰਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸੋਨਿਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਚੋਣ ਲਈ ਰਾਜਕੀ ਫੰਡ  ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹਰ ਲਗਾਈ ਸੀ ।  ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਯੁਵਾ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲੇ ਆਂਤਰਿਕ ਚੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚਲਾਈ ਹੈ ।  ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ  ਦੇ ਸਿਖਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਨਾਮਜਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸੀ ਰਵਾਇਤ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਖੁੱਲੇ ਤੌਰ ਚੋਣ ਹੋਇਆ ਕਰੇਗੀ  ।  ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਕਮੇਟੀ  ਦੇ ਗਠਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਏਜੰਡੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੇ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਸਰ ,  ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲਾਂ ਨੂੰ ਮਰਿਆਦਾਬਧ ਕਰਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ,  ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੀ ਕੋਸ਼ ,  ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣ ,  ਚੋਣਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਬਿਹਤਰ ਨਬੇੜਾ ,  ਦਲਬਦਲ - ਵਿਰੋਧੀ ਕਨੂੰਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਜਰੂਰੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ।  ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੋਣ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਕਵਾਇਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ  ਦੇ ਇਰਦ - ਗਿਰਦ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ।  ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਮੇਟੀ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਬਦਲਾਉ  ਦੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਉੱਤੇ ਗੌਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ,  ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਅਨੇ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੀ ਹੈ ।  ਲੇਕਿਨ ਫਿਲਹਾਲ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਮੇਟੀ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਘਸੀਆਂ – ਪਿੱਟੀਆਂ  ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਵੱਧ ਪਾਏਗੀ ।

ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਹੀ ਲਈਏ । ਹਰ ਕੋਈ ਮੰਨ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਧਨ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਸਲ ਮਸਲਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਕਾਲੇ ਪੈਸਾ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਇਹ ਕਨੂੰਨ ਅਸਰਦਾਰ ਹੋਏ ,  ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕੁੱਝ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ।  ਲੇਕਿਨ ਕਾਲੇ ਧਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸਿਰਫ ਚੋਣ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ  ਦੇ ਬਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਪੂਰੀ ਆਰਥਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਦਲੇ ਬਿਨਾਂ ਕਾਲੇ ਪੈਸਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ।

ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਧਨ ਬਲ  ਦਾ ਅਸਰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ   ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਰੂਰੀ ਖਰਚ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ।  ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਤੋਂ  ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਰੱਥ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵ੍ਹਾਈਟ ਦਾ ਇੰਤਜਾਮ ਕਰਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ।  ਰਾਜਕੀ ਫੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣ ਖਰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ  ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।  ਇਸ ਨਾਲ ਬਲੈਕ ਤਾਂ ਰੁਕੇਗਾ ਨਹੀਂ ,  ਸਗੋਂ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਮਾਲਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਪੈਸਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ।  ਲੇਕਿਨ ਇਸਦਾ ਅਸਲ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜਨਾਧਾਰ ਵਾਲੇ ਸਧਾਰਣ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਟਿਕਟ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੇਗੀ ।  ਜੇਕਰ ਟਿਕਟ ਨਾ ਵੀ ਮਿਲੇ ,  ਤਾਂ ਥੈਲੀਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਈਮਾਨਦਾਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ  ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਵਧੇਗੀ ।

ਚੋਣ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੈੜੇ ਨਾਹੋ ਜਾਣ।  ਦਲਬਦਲ - ਵਿਰੋਧੀ ਕਨੂੰਨ ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ।  ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਨੂੰਨ ਬਣਿਆ ਸੀ ,  ਤਾਂ ਤਮਾਮ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ।  ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਥੋਕ ਦਾ ਦਲਬਦਲ ਨਾ ਰੁਕਿਆ ,  ਤਾਂ ਇਸ ਕਨੂੰਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਰੜਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਉਂ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਵੀ ਗਿਆ ।  ਨਵੇਂ ਦਲਬਦਲ ਕਨੂੰਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਦਲਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਈ ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਗਿਰਫਤ ਮਜਬੂਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ।  ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਹਿਸਾਂ ਬੇਮਾਨੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ।  ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਬਾਹੂਬਲੀਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਘੱਟ ਕਰਨ  ਦੇ ਸਦਪ੍ਰਯਾਸ ਲੈ – ਦੇ ਕੇ ਆਪਰਾਧਿਕ ਪਿੱਠਭੂਮੀ  ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਤੱਕ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।  ਯਾਨੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹਨ ਜਾਂ ਆਰੋਪ ਪੱਤਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ,  ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ।  ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਕਾਮੀ ਦਬਦਬੇ  ਦੇ ਚਲਦੇ ਦਬੰਗਾਂ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ।  ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ,  ਈਮਾਨਦਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਝੂਠੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤਾਕਤਵਰ ਤਾਂ ਫਸਣਗੇ ਨਹੀਂ ,  ਬਚੇ - ਖੁਚੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵਰਕਰਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੋਰ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ।

ਤਾਜ਼ਾ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਮੇਟੀ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ  ਦੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਗੌਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏਗੀ ,  ਜਿਵੇਂ ,  ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਵੇਂ ਘਟਾਈ ਜਾਵੇ ,  ਚੋਣ ਪਰਚਾਰ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੜੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਆਦਿ ।  ਦੂਜੀ ਤਰਫ ,  ਇਸਨੇ ਗੰਭੀਰ  ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਈ ਹੈ ,  ਮਸਲਨ - ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਡਿਆ ਤੰਤਰ  ਦੇ ਦੁਰਪਯੋਗ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗੇ ,  ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਾਰਟੀਆਂ  ਦੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ,  ਕਿਵੇਂ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਪਾਰਟੀਆਂ ਟਿਕਟ ਵੰਡਦੇ ਸਮੇਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰਾਏ ਸੁਣਨ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣ ,  ਚੋਣਾਂ ਵਾਅਦਿਆਂ ਲਈ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਕਿਵੇਂ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਆਦਿ - ਆਦਿ ।  ਇਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕੰਤਰਿਕ ਬਦਲਾਉ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ।  ਉਂਜ ਤਾਂ ਆਸ ਦਾ ਦਾਮਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ,  ਲੇਕਿਨ ਚੋਣ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਬਣੀ ਇਹ ਕਮੇਟੀ ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ,  ਉਸਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਵਾਇਦ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ  ਉਥੇ ਹੀ ਖੜੇ ਰਹਾਂਗੇ ,  ਜਿੱਥੋਂ ਚਲੇ ਸੀ ।

ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਦਮਿਤਰੀ ਮੈਂਡਲੀਵ

ਸੰਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਨ

ਅਗਰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉਣੀ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਸਨ ਪਰ ਨੋਬਲ ਨਿਰਣਾ ਕਮੇਟੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ ਤਾਂ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਰ੍ਵਿਵਾਦ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਉਣਗੇ. ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਰੂਸੀ ਰਸਾਇਣ - ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੈਂਡਲੀਵ  ( ਠੀਕ ਉਚਾਰਣ -  ਮੇਂਦੇਲੇਏਵ )  ਜਿਸ ਦੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਦੇਣ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੇਣ ਹੈ ਅਤੇ ਏਨੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਿ ਕਿ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਉਹਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ. ਸਗੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੈਂਡਲੀਵ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰਿਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੇ ਹੋਣੇ. ੧੯੦੬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਚੁਣ ਵੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਯਲ ਸ੍ਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ ਦਖਲ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਕਟਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ.

ਮੈਂਡਲੀਵ ਨੇ ਸੰਨ ੧੮੬੯ ਵਿੱਚ ਆਵਰਤੀ ਸਾਰਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ  ।  ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ,  ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਰਾਸਾਇਣਕ ਗੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਐਟਮੀ ਭਾਰ  ਦੇ ਆਵਰਤ ਫਲਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

ਅਰਥਾਤ ਜੇਕਰ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੁ ਭਾਰ  ਦੇ ਵਧਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਤੱਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਗੁਣ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਆਦ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।  ਮੇਂਡਲੀਵ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰਣੀ  ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਤੱਤਾਂ  ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਰਾਸਾਇਣਕ ਗੁਣਾਂ  ਦੇ ਆਵਰਤਕ ਹੋਣ  ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ।

ਦੂਸਰਾ ਨਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸਾਂਤੀ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ ਲਈ ਜਿਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਢੁਕਵੀਂ ਸਖਸੀਅਤ ਅਜੋਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਲਭ ਸਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਲੱਗਦਾ ਹੈ.ਗਾਂਧੀ-ਜੀ  ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਮਾਂਕਿਤ ਹੋਣ  ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਗੌਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਕੱਦ  ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੱਕ ਵੀ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ .  ਮਨੁੱਖ  ਦੇ ਅਚਾਰ - ਵਿਚਾਰ ਦੀਆਂ ਜੋ ਵੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੋਬਲ  ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕਸਵੱਟੀ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ  ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਂਧੀ-ਜੀ  ਦੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ  ਦੇ ਅੱਗੇ ਬੌਣੀਆਂ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਈਆਂ .  ਦਰਅਸਲ ਨੋਬਲ  ਦੇ ਨਿਰਣਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ  ਦੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ  ਦੇ ਬਹੁਆਯਾਮੀ ਪਹਿਲੂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ .  ਉਹ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧੂ - ਸੰਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਦੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਦੀ .  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਰ ਰੂਪ ਬੇਜੋੜ ਸੀ ਅਤੇ  ਆਪਣੇ ਹੀ ਘੇਰਿਆਂ  ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ .  ਸ਼ਾਇਦ ਨੋਬਲ ਵਰਗੇ ਇਨਾਮ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਆਦਿ ਅੰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਕਈ ਮੋਰਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਬਣੇ ਰਹੇ .

ਨੋਬਲ ਲਈ ਗਾਂਧੀ-ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਲ 1937 , 1938 ,  1939 1947 ਅਤੇ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ  ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ 1948 ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ .  ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ ਉੱਤੇ ਗੌਰ ਕਰੋ .  1937 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ  ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਜੈਕਬ ਵਰਮ ਮਿਉਲਰ ਨੇ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਕੁਨ  ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਦੀ ਗਾਂਧੀ-ਜੀ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਿਆ ,  ‘ਉਹ ਅਕਸਰ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਇੱਕ ਆਮ ਨੇਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ .’ ਅਰਥਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੀ . ਚੋਣ ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਨਾ ਮਿਲਣ  ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ‘ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਨ . ’ ਮਿਉਲਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟਿੱਪਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਗਾਂਧੀ ਜੀ  ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਬਧ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਕੁੱਝ ਅਹਿੰਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਆਤੰਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਣਗੇ . ’ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਅਸਲ ਰਾਜਨੀਤੀਗ ਜਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਨੂੰਨ  ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ,  ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਾਨਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਂਗਰਸ  ਦੇ ਅਯੋਜਕ ਸਨ .

ਮਗਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਗਾਂਧੀ-ਜੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ .  ਅਤੇ ਇਹੀ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਰਸੰਗਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਗੀਆਂ .  ਇਹ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਹੀ ਦਰਅਸਲ ਗਾਂਧੀ-ਜੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ  ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਗਾਂਧੀ-ਜੀ  ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕਿੰਨੇ ਬੌਣੇ ਹਨ .

ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਭਾਸ਼ਣ-ਡਾ. ਭੀਮਰਾਉ ਅੰਬੇਡਕਰ

ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਘੜਨੀ ਸਭਾ ਦੀ ਡਰਾਫਟਿੰਗ ਕਮੇਟੀ  ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ .  ਭੀਮਰਾਉ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਇਹ ਭਾਸ਼ਨ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ 9 ਦਿਸੰਬਰ 1949 ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਪਰਸੰਗਕ  ਹਨ  । ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਸੁਚੇਤ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕੌਮੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੰਵਿਧਾਨ ਘੜਨੀ ਸਭਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਡੀ ਮਹਾਨ ਮੁਕਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਲਤ ਬਿਆਨੀ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਉਹੀ ਨਾਇਕ ਪੂਜਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਰਦਾਰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਇਸ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ । ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਤਥ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਅਸਲ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਾਡਾ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਹੈ ।

ਪੇਸ਼ ਹੈ ਭੀਮਰਾਉ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਭਾਸ਼ਨ -

ਸੱਜਣੋ ,  ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ  ਮਾਰਦੇ  ਹੋਏ 9 ਦਿਸੰਬਰ , 1946 ਨੂੰ ਹੋਈ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਦੋ ਸਾਲ ,  ਗਿਆਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦਿਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ।  ਇਸ ਮਿਆਦ  ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ 11 ਬੈਠਕਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ।  ਇਸ 11 ਇਜਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ,  ਸਮੂਹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ,  ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ,  ਰਾਜਾਂ  ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ  ,  ਅਲਪ ਸੰਖਿਅਕਾਂ  ਬਾਰੇ  , ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬਣੀਆਂ ਸਮਿਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਬਾਰੇ  ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਹੋਏ ।  ਸੱਤਵੇਂ ,  ਅਠਵੇਂ ,  ਨੌਵਾਂ ,  ਦਸਵਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਸਤਰ ਡਰਾਫਟ ਸੰਵਿਧਾਨ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ।  ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਇਸ 11 ਇਜਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ 165 ਦਿਨ ਕਾਰਜ ਹੋਇਆ ।  ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 114 ਦਿਨ ਡਰਾਫਟ ਸੰਵਿਧਾਨ  ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਲਗਾਏ ਗਏ ।

ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਬਰਸਦੇ ਪੱਥਰ-ਹਰਸ਼ ਮੰਦਰ

ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ,  ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਜੰਨਤ ਵਰਗੀ ਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ  ਨਾਲ ਲਹੂ ਰੰਗੀ  ਘਾਟੀ ਦਾ ।  ਇਸ ਕਾਰਨ ਜਿੱਥੇ ਗਰੀਬੀ ,  ਭੁੱਖ ,  ਸੁਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਆਦਿ ਸਾਡੀ ਰੋਜ ਦੀ ਬਹਿਸ  ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ,  ਉਥੇ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ । 

ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਅੰਕੜੇ ਸੁਝਾਉਂਦੇ  ਹਨ ਕਿ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਸਾਲ 2004 - 05 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਆਕਲਨ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 28 . 3 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਾ  ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ,  ਉਥੇ ਹੀ ਉਸੀ ਸਾਲ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ  ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਸਿਰਫ਼ 4 . 5 ਫੀਸਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ ।  ਕਸ਼ਮੀਰ  ਦੇਸ਼  ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ,  ਜਿੱਥੇ ਸਾਮਾਜਕ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ  ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਮੁਸਤੈਦੀ  ਦੇ ਨਾਲ ਭੂਮੀ ਸੁਧਾਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ।  ਆਜ਼ਾਦੀ  ਦੇ ਬਾਅਦ 50  ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਵਿੱਚ ਇਲਾਵਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭੂਮੀਆਂ ਨੂੰ ਭੂਮੀਹੀਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।

ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ   ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਝੁੱਗੀਆਂ  ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ।  ਮੈਂ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਹਾਕੇ  ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ ।  ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ  ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਿਹਾਰ ,  ਉੜੀਸਾ ,  ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਵਰਗੀ ਬਦਬਖਤੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨਜ਼ਰ  ਨਹੀਂ ਆਈ ,  ਫਿਰ ਵੀ ਇੰਨਾ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਹੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਰੋਜੀ  ਕਮਾਉਣ   ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ।

ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇਸ਼  ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ,  ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਰਾਜ ਗਰੀਬੀ  ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਆਯਾਮਾਂ  ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹੈ ।  ਕਸ਼ਮੀਰ  ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ  ਖੇਤੀਬਾੜੀ  ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ।  ਬੀਤੇ  ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ   ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ ।

ਅਨਾਜ ,  ਸਬਜੀਆਂ ,  ਤਿਲਹਨ ਸਭ  ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਹਾਲਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼  ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ।  ਕਾਲੀਨ ਉਦਯੋਗ  ਦੇ ਧਵਸਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਟੂਰਿਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਘੱਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵੀ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ।  ਕਸ਼ਮੀਰ  ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕਮਾਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਯਾਨੀ 25907 ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ 17174 ਰੁਪਏ ।  ਕਸ਼ਮੀਰ  ਦੀ ਬੇਰੋਜਗਾਰੀ ਦਰ 4 . 21 ਫੀਸਦੀ ਹੈ ,  ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੇਰੋਜਗਾਰੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਰ 3 . 09 ਹੈ । 

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਹੋਏ ਸਮਾਜਵਾਦੀ  ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਏਲਸੀ ਜੈਨ  ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ  ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ  ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ ਜੋ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸਵਾਲਿਆਂ  ਉੱਤੇ ਪਥਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਗਰਮ ਕਪੜਿਆਂ  ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰੇਗਾ ?  ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੁਪਰਿਚਿਤ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਸਮਝ ਬੂਝ  ਦੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ,  ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਮਿਲੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਥਰ ਕਿਉਂ ਉਠਾਉਣਗੇ ?

ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਲੰਬੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਵਿੱਚ ਮਕਾਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਆਮ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ ।  ਉਥੇ ਹੀ ਇਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਕਾਰਾਪਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹਾਨਾ ਵੀ  ਦੇ ਦਿੱਤਾ  ਹੈ ।  ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣਾ ਤਾਂ ਇਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮਕਾਮੀ ਜਨਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ।  ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵੱਖ ਵੱਖ  ਖਾਧ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ  ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ ,  ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ  ਦੇ ਗਰੀਬਾਂ  ਅਤੇ ਵੰਚਿਤਾਂ  ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ ।  ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ।  ਇਸਦੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਗਰ  ਦੇ ਸਾਮਾਜਕ ਕਾਰਜ ਵਿਭਾਗ  ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮੇਰੇ ਜਵਾਨ ਸਾਥੀ ਤਨਵੀਰ ਅਹਿਮਦ  ਡਾਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ।

ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੋਕ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਕੋਲ ਰੋਜਗਾਰ ਕਾਰਡ ਹੋਣ ।  ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਕੋਲ ਕਾਰਡ ਸਨ ,  ਉਹ ਵੀ ਸਾਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦਾ ਰੋਜਗਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ ਸਨ ।  ਕਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਤਨਖਾਹ ਰੋਜਗਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਮੰਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ,  ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਤਨਖਾਹ ਵਧਾਕੇ 110 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰੋਜਗਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਖਾਸਾ ਵਾਧਾ ਵੇਖਿਆ  ਗਿਆ ।  ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਿਰਫ ਛੇ ਫੀਸਦੀ ਪਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ੍ਰਤਵ ਸੇਵਾਵਾਂ  ਦੇ ਲਾਭ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕੇ ਹਨ ।  ਬੁਢੇਪਾ ਪੇਂਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ,  ਕਿਉਂਕਿ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ 35 ਫੀਸਦੀ ਪਾਤਰ ਬੁਜੁਰਗ ਪੇਂਸ਼ਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ ।

ਪੇਂਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਘੱਟ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੇਮੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਲੇਕਿਨ ਇਹੀ ਗੱਲ ਖਾਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ।  ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹਨ ,  ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਦੁਕਾਨਾਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਦਿਨ ਖੁਲਦੀਆਂ ਹਨ ।  ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਕੋਲ ਪਾਏ ਗਏ ।  ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਰਾਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਲੈ ਪਾਂਦੇ ਹਨ ।  ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਮਾਰਕੇਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਕਿ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ   ਦੇ ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਸਾਮਾਜਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵੱਖ ਵੱਖ  ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਿਆ ਹੈ ।  ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਤਰਫ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਫੌਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਿਆਂ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸਮਾਧਾਨ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਵਾਮ ਦੋਨੋਂ  ਹੀ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ ,  ਉਥੇ ਹੀ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲੇਕਿਨ ਸੰਕਟਗਰਸਤ ਵਾਦੀ  ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਗਰਿਮਾ  ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ  ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।  ਕਸ਼ਮੀਰ  ਘਾਟੀ  ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਖਾਧ  ,  ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ,  ਸਿੱਖਿਆ ,  ਰੁਜਗਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ  ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ  ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਹੈ ।  ਇਸ ਵਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉੱਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਜ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ  ਦੀਆਂ  ਛੋਟੀਆਂ - ਮੋਟੀਆਂ  ਲੜਾਈਆਂ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ  ਹਨ ।  ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।

ਬਾਰਬੀ ਡੌਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ---ਹਰਜਿੰਦਰ ਦੁਸਾਂਝ

ਇੱਕਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਹਾਕਾ ਖੱਟੀਆਂ-ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਸੰਦਲੀ ਤੇ ਭੂਰੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟਣ ਪਿਛੋਂ ਭਾਵੇਂ ਸੀਤ ਲਹਿਰ ਵੀ ਨਿੱਘ 'ਚ ਵੱਟਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ ਪਰ ਪਿਘਲ ਗਏ ਸਾਲ ਦਾ ਅਜੇ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੀਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਲੰਘ ਕੇ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ-ਇਬਰਾਹੀਮ ਲਿੰਕਨ ਤੇ ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ, ਕਿਸੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੀਆਂ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਤੀਤ ਦੀ ਬੁੱਕਲ 'ਚ ਜਾ ਛੁਪਿਆ ਸਾਲ ਚਕਾਚੌਂਧ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ 'ਚ ਅਗਾਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਡਾਰਵਿਨ ਅਤੇ ਲਿੰਕਨ ਦੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਬੜੀਆਂ ਚਕਾਚੌਂਧ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਇਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਬਾਰਬੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ। ਲਿੰਕਨ ਅਤੇ ਡਾਰਵਿਨ ਦੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੇ ਉਲੀਕੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਾਰਬੀ ਦੇ ਪੰਜਾਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਰੌਲੇ ਵਿਚ ਹੀ ਰੁੱਲ ਗਏ। ਉਕਤ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਮਹਿਜ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਬਣ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ।
ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਝੋਲੀ, ''ਇਹ ਹੈ ਬਾਰਬੀ ਸੰਸਾਰ'' ਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪਾਈ ਸੀ। ਜ਼ੀਰਵੀ ਦੀ ਉਕਤ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਡਾਰਵਿਨ ਤੇ ਲਿੰਕਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਸੰਜ਼ੀਦਾ ਤੇ ਸੋਚਵਾਨ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸਿਮਟ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਜ਼ੀਰਵੀ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਬਾਰਬੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਸੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਗੁੱਡੀ ਨੇ ਕਿੱਥੋਂ ਤਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੋਚ ਖੁੰਢੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ੀਰਵੀ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ-ਪਾਖਿਆ ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਸੀ, ਬਿਮਾਰੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਵਾੜੇ 'ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਸੀ/ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਖੁੱਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਰ ਤਬਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਰਬੀ ਦੇ ਮਾਡਲ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ ਖਰੀਦ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਘਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਵੇਚ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਰਬੜ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਪਿਛੇ ਦੌੜੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਪਾਗਲਪਨ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੜੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਮਝਦੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਟੱਬਰ ਵੀ ਬਾਰਬੀ ਦੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ।

ਲਿੰਕਨ ਅਤੇ ਡਾਰਵਿਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪਿਛੇ ਬੜੀ ਸਾਧਨਾ ਤੇ ਘਾਲਣਾ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਬਨਾਵਟੀ ਗੁੱਡੀ ਬਾਰਬੀ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਪਿਛੇ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ 'ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਕ ਵਪਾਰੀ ਰੂਥ ਹੈਂਡਲਰ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਧੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ 'ਬਾਰਬਰਾ' ਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਨਾਂ 'ਬਾਰਬੀ'। ਜਦੋਂ ਅਸਲੀ ਬਾਰਬੀ ਗੁੱਡੀਆਂ-ਪਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚੋਂ ਗੁੱਡੀਆਂ ਪਟੋਲੇ ਲਿਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਇਕ ਦੁਪਹਿਰ ਰੂਥ ਦਫਤਰੋਂ ਘਰ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਨੰਨੀ ਮੁੰਨੀ ਬਾਰਬਰਾ ਇਕ ਗੁੱਡੀ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ ਤੇ ਦੇਖਣ-ਪਾਖਣ ਨੂੰ ਬੜੀ ਭੱਦੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਪਾਰੀ ਦਿਮਾਗ ਰੂਥ ਨੂੰ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰਿਆ ਕਿ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮੰਡੀ 'ਚ ਇਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਬਣੀ ਤੇਜ਼-ਤਰਾਰ ਗੁੱਡੀ ਛੱਡੀ ਜਾਵੇ।
ਗੱਲ 1955 ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰੂਥ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਜਰਮਨੀ ਗਿਆ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਲਿੱਲੀ ਨਾਂ ਦੀ ਖਿਡੌਣਾ ਗੁੱਡੀ ਦੇਖੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਖਰੀਦ ਲਈਆਂ ਇਕ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਈ ਤੇ ਦੂਜੀ ਆਪਣੀ ਵਪਾਰਕ ਸੂਝ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਗੁੱਡੀ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਸਾਥੀ ਰੇਅਨ ਜੈਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਉਦੋਂ ਰੂਥ 'ਮੈਟਲ ਇੰਕ' ਨਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਜੈਕ ਇਥੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜੈਕ ਨੇ ਉਕਤ ਲਿੱਲੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁੱਡੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਡਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੈਕ ਵਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਉਤੇ ਮੈਟਲ ਇੰਕ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1959 ਦੌਰਾਨ ਬਾਰਬੀ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਸਾਂਚਿਆਂ 'ਚ ਢਾਲਿਆ ਤੇ ਏਸੇ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੇਲੇ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੂੰ ਰੂਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਧੀ ਬਾਰਬਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ਉਤੇ ਬਾਰਬੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ।
ਜ਼ੈਬਰੇ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਸਵਿਮਿੰਗ ਸੂਟ 'ਚ ਇਕ ਮਾਸੂਮ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਦੀ ਦਿਸਦੀ ਖਿਡੌਣਾ ਗੁੱਡੀ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਭਾਰ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਖਿਡੌਣੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਇਕ ਕਾਮ ਉਕਸਾਊ ਗੁੱਡੀ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੂਥ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਕਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਫੁੰਡ ਲਏ। ਲਿੱਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਣਾਈ ਬਾਰਬੀ ਲਈ ਵਿਹੜਾ ਉਦੋਂ ਹੋਰ ਮੋਕਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਸਾਲ ਕੁ ਬਾਅਦ ਲਿੱਲੀ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
1971 'ਚ ਬਾਰਬੀ ਦਾ ਟੀ.ਵੀ. ਉਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ 'ਚ ਬਾਰਬੀ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਉਭਾਰ ਕੇ ਕਈ ਪੋਜ਼ਾਂ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੈਮਰੇ ਦੇ ਟਰਿੱਕਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਬਾਰਬੀ ਦੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਾਲਾ-ਲਾਲਾ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ ਮੁਟਿਆਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹਰ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਰਬੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗੀ। ਬਾਰਬੀ ਵਰਗੀ ਦਿੱਖ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਟੱਪਦੀਆਂ ਕਈ ਮਾਸੂਮ ਧੀਆਂ ਫਾਕੇ ਕੱਟਦੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰ ਘਟਾ ਕੇ ਬਾਰਬੀ ਵਰਗੇ ਅੰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦਵਾਈਆਂ ਖਾਂਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਰੋਗ ਸਹੇੜ ਬੈਠੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਜਾਨ ਵੀ ਗੁਆ ਬੈਠੀਆਂ। ਪਰ ਬਾਰਬੀ ਦਾ ਨਾਪ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਗੋਰੀ ਦਿੱਖ ਦੀ ਬਾਰਬੀ ਗੈਰ ਗੋਰੀਆਂ ਨਸਲਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਤਾਂ ਚੀਨੀ, ਜਪਾਨੀ, ਅਫਰੀਕਨ ਤੇ ਮੈਕਸੀਕਨ ਦਿੱਖ ਨਾਲ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨਾਵਾਂ 'ਚ ਬਾਰਬੀ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਬਾਰਬੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਗੁੱਡੀਆਂ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਬਾਰਬੀ ਦਾ ਬੁਆਏ ਫਰੈਂਡ ਕਿਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਬਣਾ ਕੇ ਕਈ ਗੁੱਡੇ ਮਾਰਕੀਟ 'ਚ ਉਤਾਰੇ ਗਏ ਤਾਂ ਕਿ ਬਾਰਬੀ ਮੁੰਡਿਆਂ 'ਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਦੋਂ ਬਾਰਬੀ ਦਾ ਜਾਦੂ ਘੱਟਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਏ ਸਾਲ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕੰਮਕਾਜਾਂ 'ਚ ਲੱਗੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਡਾਕਟਰ, ਪਾਇਲਟ ਤੇ ਫਾਇਰ ਫਾਈਟਰ ਵਰਗੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵਧ ਮਾਡਲਾਂ 'ਚ ਬਾਰਬੀ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕੇ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬਾਰਬੀ ਦੇ ਕੁੱਤੇ, ਬਿੱਲੇ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਮਾਰਕੀਟ 'ਚ ਖਿਡੌਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬੇਹਿਸਾਬ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ ਕਰਕੇ ਬਾਰਬੀ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਏਨੀ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਕੇ ਦੇ ਸਕੀ, ਸੋ ਹੁਣ ਉਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਰੀਅਤ ਪਹਿਰਾਵੇ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪਿਛੇ ਜਿਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਇਸ ਕਾਲਪਨਿਕ ਬਾਰਬੀ ਦਾ ਉਸਦੇ ਬੁਆਏ ਫਰੈਂਡ ਕਿਨ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਵਿਛੋੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਅਸਲੀ ਬਾਰਬੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ਉਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਵਾਲੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਕਰਕੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਵੈਸੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਬਾਰਬੀ ਨੂੰ ਇਕ ਜੀਵਤ ਮੁਟਿਆਰ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਰਬੜ ਦੀ ਇਹ ਮਾਡਲ ਕਈ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਕਹਾਉਂਦੀਆਂ ਮਾਡਲ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮਾਈ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਕਿੱਧਰੇ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮਾਲਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਰਬੜ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਤਾ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਮੁਰਗੀ ਦਾ ਕਿਧਰੇ ਕਤਲ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਕਈ ਚੰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਨਾਮੀ ਮਾਡਲਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਰਬੜ ਦੀ ਮਾਡਲ ਕਮਾਈ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਵਾਰਵਾਰ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਬਾਰਬੀ ਦੀ ਦਿੱਖ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਲੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹੋ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਰਬੀ ਬਣਨ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ਐਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਰੋਗ ਨਾ ਸਹੇੜਨ।
ਖੈਰ, ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਬਾਰਬੀ ਦਾ ਜਾਦੂ ਮੱਠਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਬਾਰਬੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਨੇ ਖੂਬ ਰਾਸ ਰਚਾਈ। ਜਦੋਂ ਲਿੰਕਨ ਤੇ ਡਾਰਵਿਨ ਦੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਰ ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ 'ਚ ਬਾਰਬੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਆ ਗਈ ਤੇ ਇਸ ਹਨੇਰੀ ਨੇ ਡਾਰਵਿਨ ਤੇ ਲਿੰਕਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਗੁੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਯੂ.ਐਸ਼ਏ. ਟੂਡੇ ਨੇ ਇਕ ਲੰਬਾ ਚੌੜਾ ਤੇ ਅਸਰਦਾਰ ਐਡੀਟੋਰੀਅਲ ਲਿਖਿਆ ਪਰ ਸਾਡੇ ਜ਼ੀਰਵੀ ਸਾਹਿਬ ਤਾਂ ਚਿਰੋਕਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਕਿ 'ਇਹ ਹੈ ਬਾਰਬੀ ਸੰਸਾਰ'।

ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਅਮਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ 'ਚ ਲੋਹੜੇ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਹਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਪਾੜ੍ਹੇ ਮੁਜਾਹਰੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ 'ਚ ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਪਾੜ੍ਹਿਆਂ 'ਚ ਝੜੱਪਾਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਾਂਗਰਸ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕ ਸੁੰਨ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਨ ਫੌਜ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਅਫ਼ਸਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ
ਫੌਜ ਵਿਚਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਕੇ ਹਜਾਰ-ਹਜਾਰ ਡਾਲਰ ਘੰਟੇ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਪੈਨ ਵਾਲਮਾਰਟ ਸਟੋਰ 50 ਸੈਂਟ ਦਾ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਉਹੀ ਪੈਨ ਉਹ ਪੰਜ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸੇ ਛਾਪੇ ਤਾਂ ਮਸਲਾ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਇਨਕੁਆਰੀਆਂ ਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਮੀਡੀਏ 'ਚ ਆਏ ਉਬਾਲ ਕਰਕੇ ਸਾਧਾਰਣ ਜਨਤਾ ਚਾਰ ਕੁ ਦਿਨ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਮਸ਼ਹੂਫ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਬਰਫਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਕਲੀ ਧੁੱਪ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ, ਨਵੇਂ ਲਿਆਂਦੇ ਕੁੱਤੇ ਵਲੋਂ ਖਾਣਾ ਨਾ ਖਾਣ, ਬਿੱਲੇ ਦੇ ਦੰਦ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ 'ਚ
ਆਏ ਬਾਰਬੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ''ਇਹ ਹੈ ਬਾਰਬੀ ਸੰਸਾਰ।''

ਸ੍ਰੋਤ :- punjabtimesusa.com

*ਫੋਨ:530-301-1753

ਵਿਨਾਇਕ ਸੇਨ ਦੇ ਹੱਕ ਪੱਖ ਵਿੱਚ : ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਕੋਲਾਜ

ਪੇਂਟਿੰਗ,  ਆਡੀਉ ਭਾਸ਼ਣ , ਵੀਡੀਓ ਕਵਿਤਾ  :  ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਰਚਨਾ  .  ਸੰਘਰਸ਼ ,  ਸਾਹਸ ,  ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦੇ ਰਹਿਣ  ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਵਿਨਾਇਕ ਸੇਨ  ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ  ਇੱਕ ਕੋਲਾਜ ਪੇਸ਼ ਹੈ .  ਤਿੰਨ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮ ਹਨ .  ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ .  ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ,  ਜੋ ਪਿਕਚਰ ਫਾਰਮੇਟ ਵਿੱਚ ਹੈ .  ਇੱਕ ਵਿਖਿਆਨ ਜੋ ਆਡਿਉ  ਫਾਰਮੇਟ ਵਿੱਚ ਹੈ .  ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਵੀਡੀਓ ਫਾਰਮੇਟ ਵਿੱਚ ਹੈ .  ਤਿੰਨਾਂ  ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਨ ਵਿਨਾਇਕ ਸੇਨ  .

ਨੈੱਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਨੈੱਟ  ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਇਹ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁੱਝ ਇੱਕ ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ,  ਟੇਕਸਟ ,  ਫੋਟੋ ,  ਆਡੀਉ ,  ਵੀਡੀਉ ,  ਕਵਿਤਾ ,  ਪੇਂਟਿੰਗ .  .

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਂਟਿੰਗ .  ਇਸਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ  ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟਸ ਨਾਲ  ਜੁੜੇ  ਪਬਨ ਰਾਏ  ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ .  ਝਾਰਖੰਡ  ਦੇ ਦੇਵਘਰ ਸ਼ਹਿਰ  ਦੇ ਉੱਤਮ ਕਲਾਕਾਰ ਪਬਨ ਰਾਏ  ਨੇ ਵਿਨਾਏਕ ਸੇਨ   ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਵਾਟਰ ਕਲਰ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ .  ਇਹ ਜਨਜਵਾਰ ਟੀਮ  ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੈਨਿਕ ਪ੍ਰਭਾਤ ਖਬਰ  ਦੇ ਦੇਵਘਰ ਸੰਪਾਦਕ ਸੰਜੈ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ .  ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਅੱਧਾ ਦਰਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਪਬਨ ਰਾਏ  ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ .  ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਰਨਿਕ ਨਾਮ  ਦੇ ਕਲਾ ਸਮੂਹ ਦਾ ਗਠਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ . ਪਬਨ ਰਾਏ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ : ਸਾਂਤੀ  ਲਈ ਉਥੇ ਹਥ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਉਥੇ ਹਥ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉਥੇ ਹਥ

ਇੱਕ ਵਿਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਇਕ ਸੇਨ  ਦਾ ਭਾਸ਼ਣ .  ਕਰੀਬ 50 ਮਿੰਟ ਦਾ ਇਹ ਭਾਸ਼ਣ ਆਡੀਉ  ਫਾਰਮੇਟ ਵਿੱਚ ਹੈ .  ਆਈ ਜੀ ਖਾਨ  ਮੇਮੋਰੀਅਲ  ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਵਿਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਇਕ ਸੇਨ  ਦਾ ਲੈਕਚਰ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਪੱਖੋਂ  ਜੋਰਦਾਰ ਹੈ .  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਆਡੀਉ  ਪਲੇਅਰ ਉੱਤੇ ਕਲਿਕ ਕਰਕੇ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ .

ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ .  ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਇਕ ਸੇਨ  ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਹੈ .

ਲੈਕਚਰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਲਿਕ ਕਰੋ

bhadas4media.com

ਸ੍ਰੋਤ : bhadas4media.com

ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਪਵੇਗਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ

ਇਸ ਚਿਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸੀਨ ਹੈ ਜੋ ਜੋ ਮੂਕ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ. ਪਹਿਲਾਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹੱਕ ਖੋਹ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ  ਫਿਰ ਜਰਮਨਾਂ ਤੋਂ. ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਕੀਤਾ ਹੈ ਮਾਰਟਿਨ ਨੀਮੋਲਰ ਨੇ:

ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਏ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਲਈ

ਪਰ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨਹੀਂ ਸੀ

ਫਿਰ ਉਹ ਆਏ ਟ੍ਰੇਡ ਯੁਨੀਅਨਿਸਟਾਂ ਲਈ

ਪਰ ਮੈਂ ਚੁੱਪ  ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਟ੍ਰੇਡ ਯੁਨੀਅਨਿਸਟ  ਨਹੀਂ ਸੀ

ਫਿਰ ਉਹ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਆਏ

ਪਰ ਮੈਂ ਚੁੱਪ  ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਯਹੂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ

ਫਿਰ ਉਹ ਆਏ ਮੇਰੇ ਲਈ

ਅਤੇ ਹੁਣ  ਬੋਲਣ ਲਈ ਕੋਈ ਬਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ

ਇਸ ਕਵਿਤਾ  ਦੇ ਕਈ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਚਲਿਤ  ਹਨ  .  ਪਰ ਅਕਸਰ  ਕਵਿਤਾ  ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ .  ਇੱਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਗੱਲ  ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਉਭਰਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਸੱਚੀ ਕਲਾ ਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ  ਤੇ ਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਜੋਂ ਆ ਹਾਜਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ.

ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ,  ਮਾਰਟਿਨ ਨੀਮੋਲਰ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਧ  ਲਈ ਗਿਰਜੇ ਵਲੋਂ ਸਮੂਹਕ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀ ਕਬੂਲਣ  ਦੇ ਜੋਰਦਾਰ ਸਮਰਥਕ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਨਾਜੀਆਂ ਦੇ ਢਾਹੇ ਜੁਲਮ ਦਾ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ .

ਨੀਮੋਲਰ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਧ  ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂ - ਕਿਸ਼ਤੀ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਸੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ  ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ ਬਣ ਗਏ ਸੀ .  ਅਤੇ ਉਹਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਟਲਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ .  ਦਰਅਸਲ ,  ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਜੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੇ  ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਧ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਲਈ  ਇੱਕ ਮਾਡਲ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ  [ ਨਿਊਜਵੀਕ ,  ਜੁਲਾਈ 10 ,  1937 ,  ਪੰਨਾ  32 ]

ਲੇਕਿਨ ਨੀਮੋਲਰ ਨੇ ਨਾਜੀਆਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਤੋੜ ਵਿਛੋੜਾ ਕਰ  ਲਿਆ .  1933 ਵਿੱਚ ,  ਉਹਨੇ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਲੂਥਰਵਾਦੀ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ  ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲੀਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ  ਕੀਤਾ .  1934 ਵਿੱਚ ,  ਉਹ ਇੱਕ ਬਾਰਮੈਨ ਧਰਮਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਯੋਜਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈ .

1933 ਤੋਂ 1937 ਤੱਕ   ਨੀਮੋਲਰ ਨੇ ਨਿਰੰਤਰ ਨਾਜੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ .

ਅਤੇ ਉਸ ਚਰਚਿਤ  ਘੋਸ਼ਣਾਪਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ  ਕਲਾਸਿਕ ਚਾਰਟਰ 77 ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਮਗਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਿੱਚ 1936  ਦੀਆਂ  ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ  ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ ਧੜਵੈਲ ਪਧਰ ਤੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ  ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 9 ਹੋਰ ਪਾਦਰੀਆਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਿਟਲਰ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ :

ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਬੰਧਨ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ .  ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਭਗਵਾਨ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੰਕਾਰ ਹੈ .  ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਫਿਊਰ੍ਹਰ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ,  ਕਿ ਅਕਸਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਸ਼ੋਭਾ ਕੇਵਲ ਭਗਵਾਨ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ .  ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਊਰ੍ਹਰ ਨੇ ਆਪਣੀ  ਤਸਵੀਰ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੇਂਟ ਵੇਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣ ਤੇ ਇਤਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ .  ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨਿਰਣਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਧਾਰ  ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਗੋਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਕਨੂੰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ .  ਉਹ ਖੁਦ ਆਪ ਇੱਕ ਪੁਜਾਰੀ ਦੀ ਗਰਿਮਾ  ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਰੱਬ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ  ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚੋਲੇ  ਦੇ ਵਜੋਂ  ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ......  ਅਸੀਂ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਾਂ  ਕਿ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮਸੀਹ  ਦੇ ਕਰਾਸ  ਦੇ ਹਸਤਾਖਰ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਜਾ  ਸਕਣ ਤਾਂ ਜੋ  ਸਾਡੇ ਪੋਤਰੇ ਇਸ ਅਧਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੁਜੁਰਗਾਂ ਨੂੰ  ਸਰਾਪ ਨਾ ਦੇਣ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰੱਬ  ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ  .   [ ਟਾਇਮ ਪਤ੍ਰਿਕਾ 27 ਜੁਲਾਈ 1936 ਵਿੱਚੋਂ ]

ਰੇਵ ਮਾਰਟਿਨ ਨੀਮੋਲਰ ਦਾ 1937 ਤੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਬਚਾਉ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ  .  ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਧਰੋਹ  ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ  ਗਿਆ .  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ,  ਲੇਕਿਨ ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਬਾਅ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ .  ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਫੇਰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ . ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਧ  ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ Sachsenhausen ਅਤੇ Dachau ਤਸੀਹਾ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ  ਗਿਆ .  ਲੜਾਈ  ਦੇ ਅੰਤ  ਦੇ ਸਮੇਂ  ਉਹ ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਲ ਬਾਲ ਬਚੇ  .

ਜੰਗ  ਦੇ ਬਾਅਦ ,  ਨੀਮੋਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ  ਨਿਕਲੇ  ਅਤੇ ਅਮਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ .  ‘ਦੋਸ਼  ਦੇ ਸਟਟਗਾਰਟ ਇਕਬਾਲੀਆ ਬਿਆਨ’ ,  ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰੋਟੇਸਟੇਂਟ ਚਰਚ ਨੇ ਹਿਟਲਰ  ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜੁਲਮ ਦੇ ਲਈ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ  ਆਪਣੀ  ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਲਈ ਦੋਸ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ,ਉਸ ਨੂੰ ਉਲੀਕਣ ਵਿੱਚ ਨੀਮੋਲਰ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ.  1961 ਵਿੱਚ ,  ਉਹ ਚਰਚ  ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਛੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਗਏ .

ਨੀਮੋਲਰ ਇੱਕ ਅਟਲ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੁਲਹ  ਦੇ ਵਕੀਲ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਭਰੇ .  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖਾਸ ਕਰ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ   ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਵਿਅਤਨਾਮ ਦੀ .  ਉਹ 1967 ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ,  ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਜਰਮਨ ਗਰੈਂਡ ਕਰਾਸ ਆਫ ਮੈਰਿਟ  .  ਮਾਰਟਿਨ ਨੀਮੋਲਰ ਦੀ 92 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 6 ਮਾਰਚ ,  1984 ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ.